Zijn wij mensen biologisch wel in staat tot zelfregulatie of zelfcontrole?

brain-1Het is een misvatting om te denken dat wij 100% controle hebben over ons gedrag. Door de biologische instellingen van ons lichaam is onze zelfcontrole beperkt. Er zijn grofweg twee systemen aan het werk die invloed hebben op gedrag: één die automatisch, snel en onbewust werkt en één die cognitief, langzaam en bewust werkt. In situaties waarin je geen tijd hebt om na te denken, zoals een plotselinge en gevaarlijke verkeerssituatie, neemt systeem 1 de leiding. Gelukkig wel! Maar het idee dat je dus altijd en overal je gedrag zélf bepaald is niet waar. Deze wetenschap en dit accepteren kan voor grote rust zorgen.

Beslissingen
We denken dat we onze keuzes goed beargumenteren, maar neurowetenschappelijk en psychologisch onderzoek hebben aangetoond dat veel van onze beslissingen voor ons wordt gemaakt door onze onbewuste brein. Onbewust en op basis van zeer subtiele omgevingsprikkels die we zelf niet of amper opmerken (bijvoorbeeld de manier waarop een vraag gesteld wordt) maken we een keuze. Pas daarna gaan we bewust op zoek naar argumenten die deze keuze onderbouwen. Niks objectief en neutraal beslissingsalternatieven afwegen! We oordelen subjectief en vooringenomen. Maar we dénken dat we rationeel een beslissing genomen hebben.

Hetzelfde geldt voor onze emoties en gedachten. Onderzoek heeft aangetoond dat een gevoel volgt op wat we denken. We hebben bewust of onbewust een bepaalde mening over een situatie, waarna het bijpassende gevoel volgt. Maar we denken dat het andersom gebeurt: “Ik weet niet waarom ik hem niet mag, maar ik voel het gewoon zo”.

Met gedachten werkt het vergelijkbaar. Ons onderbewuste formuleert een gedachte waarna die deze aflevert aan je bewuste. Maar je gedachten kunnen foutief zijn, omdat ons brein niet correct wil zijn, maar slechts de wereld wil begrijpen. Het houdt niet van losse eindjes, wel van een compleet en begrijpelijk verhaal. En dus zal het gaten in herinneringen of begrip opvullen met ‘de best mogelijke informatie’. Dit wordt geselecteerd uit je herinneringen, cultuur, verwachtingen, motivaties, etc. Dit alles gebeurt zonder dat je er bewust invloed op kan uitoefenen en dus zullen deze ‘denkfouten’ tot misvattingen kunnen leiden. Maar gelukkig zijn wij mensen in staat tot zelfregulatie. We kunnen naar de automatische gedachten kijken om deze te beoordelen. Om foutieve gedachten te kunnen corrigeren gebruik je o.a. het executieve controlesysteem. Dit is een component van het kortetermijngeheugen en dit reguleert de aandachts- en uitvoeringsprocessen. Dit systeem beslist welke informatie belangrijk is, waarom dat zo is en hoe je ermee om moet gaan. Hiervoor zijn selectieve aandacht, concentratie, impulscontrole en planning belangrijke vaardigheden. De mate waarin je dit kunt is ingebakken vanaf je geboorte, maar kun je zeker ook trainen. Lees ook mijn artikel over het bewustzijn dat werkt als een controleur en die feedback op gedachten terug kan sturen: Volg niet blind je gedachten, je hebt vetorecht!

We zijn niet helemaal een slaaf van onbewuste processen in ons lichaam en brein. Door ons complexe zenuwstelsel hebben we de mogelijkheid om onze reacties op prikkels uit te stellen. We hoeven niet onmiddellijk te reageren of impulsieve beslissingen te nemen. We kunnen eerst alle uitkomsten van onze mogelijke beslissingsalternatieven overwegen. Door deze zelfregulatie kunnen we ons gedrag aanpassen. Maar het bewustzijn waarmee je dit doet is niet neutraal: we zijn een product van onze opvoeding en zitten vast in cultureel bepaalde normen, waarden en verwachtingen. Dit heeft onze perceptie beïnvloedt.

2 gedachtes over “Zijn wij mensen biologisch wel in staat tot zelfregulatie of zelfcontrole?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.